Gdy patrzymy na art. 436 pkt 4 lit. b Pzp widzimy tam obowiązek zmiany wynagrodzenia wykonawcy w przypadku spełnienia określonych okoliczności, generalnie związanych ze zmianami obciążeń narzucanych na wykonawców w związku z zatrudnianiem pracowników. Jednak choć mówimy o tym, że zmiana powinna nastąpić automatycznie, jest w tym automatyzmie jedno zastrzeżenie – na końcu przepisu mamy napisane „jeśli zmiany te będą miały wpływ na koszty wykonania zamówienia przez wykonawcę”. Nie wystarczy zatem podniesienie wynagrodzenia minimalnego, trzeba dodatkowo policzyć, jak to podniesienie wpływa na koszty realizacji konkretnego zamówienia. Ilu ludzi, ile godzin itd. Automatyzm jest, ale do jego zadziałania konieczne jest odpowiednie uzasadnienie.

Art. 439 Pzp, który przewiduje waloryzację uzależnioną od zmian kosztów w ogóle (a nie tylko tych kilku elementów wskazanych w art. 436 ust. 4) takiego wyrażonego wprost wymogu wykazania wpływu zmian na koszty wykonania zamówienia nie zawiera. Mowa jest tu o waloryzacji opartej o określony wskaźnik lub koszyk kosztów i wydawałoby się, że jest to sytuacja wymarzona do tego, aby mówić o automatyzmie absolutnym. Wzór matematyczny, być może odrobinę skomplikowany, ale w którym jedyną niewiadomą jest wskaźnik/koszyk – uzupełnia się go i bez żadnych wielkich formalności, zabiegów, oblicza się nową wartość wynagrodzenia.

Tymczasem spotykam w postanowieniach umów zapisy, które ten automatyzm niweczą. Zamawiający opisuje sposób zmiany ceny w oparciu na wskaźnik, ale przekleja poniekąd zapis z art. 436 pkt 4 lit. b i wskazuje, że warunkiem wprowadzenia zmiany wynagrodzenia i tak jest wykazanie, że nastąpiły zmiany wpływające na koszty wykonania zamówienia przez wykonawcę. Tymczasem, jeśli popatrzeć do uzasadnienia art. 439, które pojawiło się przy projekcie obecnej ustawy – wskazano tam, że zamawiający „określi zatem, jak wyliczona zgodnie z pkt 2 powyżej [czyli wskaźnikiem/koszykiem] zmiana ceny wpłynęła na sytuację wykonawcy i jak obliczyć w związku z tym jego nowe wynagrodzenie”.

Czy ma to sens? Moim zdaniem zdecydowanie ma. Jeśli chcielibyśmy bawić się w każdorazowe ocenianie jak faktycznie zmiany cen wpłynęły na wynagrodzenie wykonawcy, odniesienia do wskaźników/koszyków byłyby kompletnie zbędne – wypadałoby wtedy pozycja po pozycji analizować, jak zmieniły się ceny rynkowe. W większości przypadków – syzyfowa praca. Te wskaźniki/koszyki mają ułatwić życie, oszczędzić czas. Taka jest natura wskaźników – upraszczają rzeczy, sprowadzają różne zmienne do jednej liczby. Nie są one idealne, ale stanowią przybliżenie, które wszystkim ma ułatwić życie. A jeśli wskaźniki łączymy z weryfikacją faktycznego wpływu, to powstaje hybryda, która w zasadzie niczego zamawiającemu nie daje, poza dodatkową robotą (po stronie wykonawcy także).