Zamówienie z wolnej ręki to tryb postępowania, który zdaje się nie traci na popularności – choć przesłanki jego stosowania są dość rygorystycznie sformułowane, wciąż obejmują sporo przypadków i wciąż zamówień w tym trybie jest udzielanych sporo. Wydawałoby się, że zamawiający mogliby wykształcić w tym zakresie jakieś racjonalne praktyki, a nie kopiować rozwiązania stosowane w trybach konkurencyjnych, niekoniecznie tutaj najbardziej sensowne.

Tym, który najczęściej zwraca moją uwagę, jest stosowanie fakultatywnych przesłanek wykluczenia, opisanych w art. 109 Pzp. No, niekiedy i w zamówieniu z wolnej ręki się przydają – na przykład w przypadku postępowań realizowanych na podstawie art. 214 ust. 1 pkt 6 Pzp, gdy nie wolno w istotny sposób zmienić warunków udziału w postępowaniu (a rezygnacja z przesłanek fakultatywnych zastosowanych we wcześniejszym przetargu taką istotną zmianą by była). Ale w przypadku zamówień udzielanych monopolistom, gdy zamawiający i tak jest na te podmioty skazany? Albo podmiotom in-house, gdy wszystko ma pozostać w rodzinie? Albo gdy zamawiane są roboty/usługi/dostawy podobne lub konieczna jest natychmiastowa realizacja zamówienia?

Tydzień temu wspominałem o temacie podpisowym, który spychany był w tył kolejki „szponowej” od dobrych kilku lat – i ruszyło mnie sumienie, aby półkowicza odkurzyć. Za tym spychaniem wstecz stała jednak pewna konkretna przyczyn – choć każdy uczestnik rynku zamówieniowego w tym kraju w tematykę podpisów elektronicznych wdrożyć się musiał (zwłaszcza pracownicy zamawiających), zawsze to pozostaje wdrożeniem się tylko „w pewnym stopniu”. Bo tematyka jest na tyle skomplikowana, z pogranicza informatyki i prawa, że wyszła poza ramy do ogarnięcia przez zwykłego człowieka i wykształciła własnych specjalistów. Ale nic to, zaryzykujmy.

Problemy z podpisami w zamówieniach to w zasadzie niekończący się temat, bo one wciąż są obecne i w niemal każdym postępowaniu zamawiający musi poświęcić choć parę myśli temu tematowi. Są takie całkiem prozaiczne. Np. serwis wykorzystywany do weryfikacji sygnalizuje niepewność co do podpisu, ale wynika ona z faktu, że w chwili sprawdzenia ważność certyfikatu już wygasła (był on jednak ważny gdy podpis składano). Albo sygnalizuje, że podpisane są dwie wersje dokumentu, ale trzecia już nie – cóż, niemal zawsze się okazuje, że to jakiś kolejny dodatek mechanizmu podpisowego, a wersje są identyczne co do treści (w przypadku plików pdf opcję porównania zapewnia nawet darmowy Acrobat Reader). W obu tych przypadkach problem niby jest, ale tak naprawdę wszystko jest OK.

Od czasu do czasu okazuje się, że tak trywialna rzecz, jak wyznaczenie terminu składania ofert może mieć spore znaczenie dla sprawności przeprowadzenia postępowania o zamówienie publiczne, a nawet dla odrzucenia ofert. I nie chodzi mi w tym momencie o to, ile czasu zamawiający daje wykonawcom na przygotowanie i złożenie ofert (a to rzecz fundamentalna, ale poniekąd w ustawie unormowana), ale o aspekt sprawy znacznie bardziej prozaiczny.

Pierwszy przypadek, który może być bolesny, to wyznaczanie terminu składania ofert z samego rana – w postępowaniu, w którym zamawiający wymaga wpłaty wadium. Wykonawcy często wpłacają wadium na ostatnią chwilę. I w takich przypadkach zdarza się, że puszczają przelew dzień wcześniej po południu, ale on przy otwarciu ofert o 8 czy 9 rano nie ma szans wpłynąć na rachunek bankowy zamawiającego. Oczywiście – jeśli wykonawca nie wybierze opcji przelewu natychmiastowego, ale pozostanie przy standardzie. Wówczas przesłane pieniążki będą czekać na kolejne sesje systemu Elixir – najpierw wychodzącą z banku wykonawcy, a potem przychodzącą do banku zamawiającego. A ponieważ takich sesji jest trzy dziennie, a ostatnia wychodząca w wielu bankach przypada na wczesne godziny popołudniowe, lepiej być ostrożnym. Efektem są odrzucone oferty z powodu wadium zapisanego na rachunku zamawiającego czasami o dwie godziny za późno, a czasami o pięć minut. Cóż, taka dwunasta to chyba lepszy wybór na termin składania ofert (problemu nie wyeliminuje, ale chyba ciut większa jest świadomość, że przelew zrobiony tego samego dnia może nie przejść w pięć minut, ale potrzebuje parę godzin).