Od lat mamy w ustawie Pzp (w poprzedniej – w art. 142 ust. 2, w obecnej – w art. 434 ust. 2) ograniczenie okresu trwania umowy do maksymalnie 4 lat. Nie dotyczy wszystkich zamówień – obejmuje tylko takie umowy, których przedmiotem są świadczenia powtarzające się (dawniej – okresowe) lub ciągłe. Jeśli zamówienie ma inny charakter, ograniczenia nie ma – jeśli budowa ma trwać 10 lat, można umowę na ten 10-letni okres bez problemu zawrzeć.

Od tego 4-letniego ograniczenia mamy trzy wyjątki. Jeden z nich to zamknięty katalog dostaw, w przypadku których możliwe są umowy na czas nieoznaczony (umowy na dostawy podstawowych mediów i na licencje na oprogramowanie komputerowe). Dwa pozostałe zawarte są w samym art. 434 ust. 2 Pzp i odnoszą się do uzyskania oszczędności kosztów realizacji zamówienia w stosunku do umowy czteroletniej oraz do uwarunkowań związanych ze zdolnościami płatniczymi lub zakresem nakładów i okresem ich spłaty.

Mi te ograniczenia wydają się zbyt drastyczne. Ustawodawca pomyślał o sprawach ekonomicznych, ale nie pomyślał o tym, że niekiedy uzasadnienie przedłużenia okresu realizacji może wynikać z zupełnie innych powodów – i także być racjonalne. Oczywiście, z drugiej strony mamy ograniczanie konkurencji, zamykanie rynku na dłuższy czas, więc należy do tego podchodzić ostrożnie. Ale niekiedy są wartości, które nad tą konkurencyjnością przeważają.

Taka myśl przyszła mi do głowy przy temacie zamówień na opiekę medyczną. Mamy grupę ludzi, która ma być tą opieką objęta. Zamawiający zawiera umowę na cztery lata. Za cztery lata organizuje kolejny przetarg i okazuje się, że wykonawca się zmienia. Co jest efektem? Brak ciągłości leczenia, brak dostępu do dokumentacji, brak możliwości realizacji skierowań… Oczywiście, takie zmiany mogą się tak czy owak zdarzać – wykonawcy mogą upadać, umowy mogą być zrywane z różnych powodów. Ale kłopoty są na tyle istotne (nie dla zamawiającego, ale dla osób, które tą opieką mają być objęte), że warto liczbę takich zmian ograniczać.

Inaczej może dochodzić do patologii. Mijają cztery lata, trzeba zrobić nowy przetarg, ale co jest celem zamawiającego? W wielu przypadkach zrobienie wszystkiego, aby utrzymać tego samego wykonawcę, aby nie narażać ludzi na kłopoty. Sytuacja byłaby czystsza, gdyby taka umowa była zawarta od razu na czas dłuższy (albo nawet i nieoznaczony).

Problem w tym, że ustawodawca tego nie przewidział. Zamiast napisać, że umowy na świadczenia powtarzające się lub ciągłe nie można zawierać na okres dłuższy niż 4 lata z wyjątkiem przypadków uzasadnionych obiektywną potrzebą, poszedł w kazuistykę i ograniczenia. Zresztą, nie tylko tu – w „szponach” nie raz o tym pisałem, choćby wspominając wymienione w art. 435 ust. 1 licencje na oprogramowanie komputerowe (a przecież inne licencje też mogą wymagać umowy na czas nieoznaczony) albo przesłanki unieważnienia postępowania (które też można byłoby oddać w ręce zamawiających, aby mogli w specyficznych sytuacjach dostosować je do swoich uzasadnionych potrzeb).