Pomys\u0142 na dzisiejsz\u0105 notk\u0119 przele\u017ca\u0142 si\u0119 na „dnie szuflady” przez kilkana\u015bcie lat. Zamiar przerobienia go na co\u015b wi\u0119kszego by\u0142 niemal\u017ce odwieczny (od momentu napisania pierwszego artyku\u0142u na temat zam\u00f3wie\u0144), ale jako\u015b nigdy nie doczeka\u0142 si\u0119 realizacji. Poniewa\u017c jednak szkoda by\u0142oby go tak ca\u0142kiem zmarnowa\u0107, bo kwestia jest ciekawa, a mo\u017ce zmobilizuje mnie to odrobin\u0119, postanowi\u0142em temat zasygnalizowa\u0107 tutaj. I od razu uprzedzam, nie chodzi o to, \u017ce nagroda Nobla jest przyznawana w jakiej\u015b formule przetargu (cho\u0107 z pewno\u015bci\u0105 jest to swego rodzaju konkurs). Chodzi mi o wk\u0142ad w dziedzin\u0119 „przetargologii” Williama Vickrey’a, laureata nagrody Nobla (wraz z Jamesem A. Mirrleesem) w dziedzinie ekonomii za 1996 r. Otrzyma\u0142 on t\u0119 nagrod\u0119 za nieco tajemniczo brzmi\u0105cy „fundamentalny wk\u0142ad w ekonomiczn\u0105 teori\u0119 bod\u017ac\u00f3w w warunkach asymetrii informacji”. Co to ma wsp\u00f3lnego z przetargami? Ano, jak si\u0119 okazuje, sporo.<\/p>\n
Wspomniane wy\u017cej „warunki asymetrii informacji” wyst\u0119puj\u0105 w ekonomii cz\u0119sto (ba, zdaje si\u0119, zawsze), a jednym z przyk\u0142ad\u00f3w, gdy trzeba podejmowa\u0107 decyzje ekonomiczne w takich warunkach, s\u0105 aukcje i przetargi. Ka\u017cdy z nas, sk\u0142adaj\u0105c ofert\u0119 na budow\u0119 Dworca Centralnego w Warszawie albo organizuj\u0105c post\u0119powanie na dostaw\u0119 o\u0142\u00f3wk\u00f3w – uczestniczy w grze, kt\u00f3rej podstawowym elementem jest asymetria i niekompletno\u015b\u0107 informacji, na kt\u00f3rych podstawie podejmujemy decyzje ekonomiczne.
\n
\nOm\u00f3wi\u0119 tu pokr\u00f3tce t\u0119 koncepcj\u0119, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 przyk\u0142adem typowego zam\u00f3wienia publicznego. Ca\u0142a sprawa sprowadza si\u0119 w praktyce do tego, i\u017c sk\u0142adaj\u0105cy ofert\u0119 w przetargu zwykle wie, za jak\u0105 minimaln\u0105 kwot\u0119 mo\u017ce wykona\u0107 przedmiot zam\u00f3wienia. W jego interesie jest jednak wykonanie przedmiotu zam\u00f3wienia za cen\u0119 wy\u017csz\u0105 od tej minimalnej – chcia\u0142by przecie\u017c zarobi\u0107 wi\u0119cej. Sk\u0142adaj\u0105c ofert\u0119 – w sytuacji, w kt\u00f3rej jest ona ostateczna, a tak przecie\u017c jest zwykle w zam\u00f3wieniach publicznych – ma problem. Je\u015bli chce zarobi\u0107 wi\u0119cej, musi oceni\u0107, jakie oferty mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 ze strony konkurencji i w swojej ofercie skalkulowa\u0107 cen\u0119 nie minimaln\u0105, ale na tyle wysok\u0105, by zadowoli\u0107 swoj\u0105 ch\u0119\u0107 zarabiania, i jednocze\u015bnie na tyle nisk\u0105, aby zapewni\u0107 sobie zwyci\u0119stwo w przetargu.<\/p>\n
Jakie mog\u0105 by\u0107 konsekwencje? Nie zawsze, ale zwykle bolesne dla zamawiaj\u0105cego. Za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce mamy dw\u00f3ch wykonawc\u00f3w, A i B, konkuruj\u0105cych o uzyskanie jednego zam\u00f3wienia publicznego. Wykonawca A got\u00f3w by\u0142by to zrobi\u0107 przy minimalnej mar\u017cy za 100 z\u0142. Wola\u0142by uzyska\u0107 jednak ciut wi\u0119cej i analizuj\u0105c, z jak\u0105 cen\u0105 mo\u017ce mu z boku „wyskoczy\u0107” konkurencja sk\u0142ada ostatecznie ofert\u0119 z cen\u0105 120 z\u0142. Jego konkurent, wykonawca B, tymczasem ocenia minimaln\u0105 cen\u0119 zam\u00f3wienia na 105 z\u0142, ale pozwala sobie na ryzyko z\u0142o\u017cenia oferty z cen\u0105 115 z\u0142. Przetarg wygrywa wykonawca B, zamawiaj\u0105cy zap\u0142aci 115 z\u0142. Mimo i\u017c na rynku by\u0142 wykonawca zdecydowany zrobi\u0107 to nawet za 100 z\u0142, a ten wybrany wykonawca zrobi\u0142by to nawet za 105 z\u0142, a wi\u0119c 10 z\u0142 taniej.<\/p>\n
C\u00f3\u017c opisa\u0142 Vickrey? Mechanizm, kt\u00f3ry powoduje, \u017ce oferent w przetargu nie ma interesu w ukrywaniu swej minimalnej ceny – nie musi ocenia\u0107 ryzyka z\u0142o\u017cenia ni\u017cszej oferty przez konkurencj\u0119. To mechanizm premii. Zamiast kombinowa\u0107, wykonawca sk\u0142ada ofert\u0119 ze swoj\u0105 cen\u0105 minimaln\u0105, ale – je\u015bli wygra – dostaje tyle, ile zaoferowa\u0142 najgro\u017aniejszy konkurent. Wracaj\u0105c do naszego przyk\u0142adu: A – 100 z\u0142, B – 105 z\u0142. Przetarg wygrywa wykonawca A, ale nie realizuje zam\u00f3wienia za to swoje minimalne 100 z\u0142, ale za 105 z\u0142: otrzymuje premi\u0119 za ujawnienie swojej stawki minimalnej. Zarabia wi\u0119cej, ni\u017c uznawa\u0142 to za minimum (ba, w og\u00f3le wygrywa przetarg, podczas gdy w „normalnym” schemacie wcale to nie by\u0142o takie pewne, jak pokazuje nasz przyk\u0142ad). Zamawiaj\u0105cy zaoszcz\u0119dza, bo p\u0142aci tylko 105 z\u0142, a nie 115 z\u0142, jak to by\u0142o w pierwotnym zam\u00f3wieniu.<\/p>\n
Czy to ma sens? Jak najbardziej ma sens. Zwykle daje oszcz\u0119dno\u015bci (cho\u0107 nie zawsze, bo gdyby wykonawca A zamiast 120 z\u0142 w pierwotnej sytuacji zadowoli\u0142 si\u0119 tymi minimalnymi 100 z\u0142, wygra\u0142by przetarg) i przede wszystkim eliminuje z systemu ogromn\u0105 rol\u0119 przypadkowo\u015bci w wyborze najkorzystniejszej oferty. <\/p>\n
Co najlepsze, dzia\u0142a to w \u015bwietnie w praktyce. Wystarczy zajrze\u0107 na Allegro czy inny serwis aukcyjny: zasady tamtejszych aukcji wcielaj\u0105 w \u017cycie za\u0142o\u017cenia modelu Vickrey’a. Odwracaj\u0105 si\u0119 tylko role: podajemy maksymaln\u0105 cen\u0119, kt\u00f3r\u0105 jeste\u015bmy gotowi zap\u0142aci\u0107, a w przypadku zwyci\u0119stwa faktycznie p\u0142acimy tylko tyle, ile zaoferowa\u0142 najgro\u017aniejszy konkurent, czyli mniej. Cho\u0107 jasne, gdy cz\u0142owiek licytuje ksi\u0105\u017ck\u0119 na Allegro, z\u0142o\u017cy ofert\u0119 z cen\u0105, kt\u00f3r\u0105 uwa\u017ca za maksymaln\u0105 i kto\u015b j\u0105 przebije, cz\u0119sto jednak zastanawia si\u0119, czy nie da\u0107 wy\u017cej. Ale to ju\u017c problem s\u0142abej konstrukcji psychicznej jednostki, a nie s\u0142abo\u015b\u0107 systemu :)<\/p>\n
Wi\u0119cej (cho\u0107 wci\u0105\u017c w rozs\u0105dnych ilo\u015bciach ;)) poczyta\u0107 mo\u017cna o tym tu<\/a> albo tu<\/a>. A sam pierwszy raz trafi\u0142em na ten trop w „Wiedzy i \u017byciu”<\/a> :)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Pomys\u0142 na dzisiejsz\u0105 notk\u0119 przele\u017ca\u0142 si\u0119 na „dnie szuflady” przez kilkana\u015bcie lat. Zamiar przerobienia go na co\u015b wi\u0119kszego by\u0142 niemal\u017ce odwieczny (od momentu napisania pierwszego artyku\u0142u na temat zam\u00f3wie\u0144), ale jako\u015b nigdy nie doczeka\u0142 si\u0119 realizacji. Poniewa\u017c jednak szkoda by\u0142oby go tak ca\u0142kiem zmarnowa\u0107, bo kwestia jest ciekawa, a mo\u017ce zmobilizuje mnie to odrobin\u0119, postanowi\u0142em […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[12],"tags":[26,28,52],"class_list":["post-59","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-zamowienia-z-innej-strony","tag-26","tag-28","tag-z-innej-strony"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=59"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":729,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/59\/revisions\/729"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=59"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=59"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=59"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}