O opcji pisa\u0142em w „szponach” i poza „szponami” ju\u017c wiele razy, ci\u0105gle jednak pozostaje co\u015b do opisania. Tym razem b\u0119dzie o kryteriach oceny ofert, a dok\u0142adniej rzecz bior\u0105c – o pewnym szczeg\u00f3lnym pomy\u015ble na ocen\u0119 w kryterium ceny. Na pocz\u0105tek jednak par\u0119 zda\u0144 wprowadzenia. Opcja cz\u0119sto jest pomys\u0142em zamawiaj\u0105cego na rozbudow\u0119 przedmiotu zam\u00f3wienia w jakiej\u015b przysz\u0142o\u015bci. Zamawia 100 ryz papieru, ale w praniu mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce b\u0119dzie potrzebne wi\u0119cej. Zamawia system informatyczny z 10 modu\u0142ami, ale rok mo\u017ce potrzebowa\u0107 jeszcze jeden. Niekiedy jednak decyzj\u0119 o skorzystaniu z opcji zamawiaj\u0105cy b\u0119dzie podejmowa\u0142 ju\u017c na etapie post\u0119powania o udzielenie zam\u00f3wienia publicznego: zwykle dzieje si\u0119 tak, gdy powodem skorzystania z tego narz\u0119dzia jest obawa, czy starczy kasy. Na przyk\u0142ad kupuje samoch\u00f3d, ale nie wie, czy samoch\u00f3d z wbudowan\u0105 lod\u00f3wk\u0105 nie przekroczy jego bud\u017cetu, wi\u0119c lod\u00f3wk\u0119 wy\u0142\u0105cza do opcji. Zamawiaj\u0105cy zna sw\u00f3j bud\u017cet, widzi oferty, decyzja o skorzystaniu lub nie z opcji jest niemal automatyczna.<\/p>\n
Wy\u017cej wskaza\u0142em podstawowe rodzaje opcji i w powi\u0105zaniu z nimi mo\u017cna pokusi\u0107 si\u0119 i o wskazanie podstawowych sposob\u00f3w oceny ofert w kryterium ceny. Gdy przedmiot zam\u00f3wienia jest jednorodny, problem jest najmniejszy. Czy przyjm\u0119 do oceny cen\u0119 jednostkow\u0105, czy cen\u0119 jednostkow\u0105 pomno\u017con\u0105 przez przewidywan\u0105 ilo\u015b\u0107 zamawianego towaru bez opcji, czy z opcj\u0105, wynik (czyli kolejno\u015b\u0107 ofert w post\u0119powaniu) b\u0119dzie identyczny. Gdy jednak przedmiot zam\u00f3wienia jednorodny nie jest, jest te\u017c nieco trudniej z ocenianiem. Zwykle sensem opcji jest brak pewno\u015bci zamawiaj\u0105cego co do potrzeby realizacji tej cz\u0119\u015bci zam\u00f3wienia. Pomin\u0105\u0107 tego elementu w ocenie ceny nie mo\u017cna. Wyodr\u0119bnianie ceny przedmiotu opcji do osobnego kryterium jest rozwi\u0105zaniem, kt\u00f3re tylko kusi wykonawc\u00f3w, aby manipulowa\u0107 kryteriami i mo\u017ce wypaczy\u0107 wynik post\u0119powania. Ca\u0142kiem rozs\u0105dn\u0105 metod\u0105 jest zatem u\u017cycie ceny, kt\u00f3r\u0105 ja nazywam „wa\u017con\u0105”, bo ma w sobie co\u015b ze \u015bredniej wa\u017conej, cho\u0107 \u015bredni\u0105 nie jest. Mianowicie do oceny ofert przyjmuje si\u0119 sum\u0119 ceny za podstawowy przedmiot zam\u00f3wienia i iloczynu ceny opcji i wsp\u00f3\u0142czynnika prawdopodobie\u0144stwa jej realizacji. Oczywi\u015bcie, je\u015bli opcji jest wi\u0119cej, wsp\u00f3\u0142czynniki mog\u0105 by\u0107 r\u00f3\u017cne. Wsp\u00f3\u0142czynniki s\u0105 oczywi\u015bcie mniejszy od 1 (czy od 100%, jak kto woli).
\n<\/p>\n
Rozwi\u0105zanie takie nie jest idealne z do\u015b\u0107 prostego powodu: mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce nawet mimo zmniejszenia wsp\u00f3\u0142czynnikiem znaczenia ceny opcji to ona mo\u017ce zadecydowa\u0107 o wyniku przetargu, a potem mo\u017ce nie zosta\u0107 wykorzystana. Przyk\u0142ad: mamy ofert\u0119 z cen\u0105 100 za podstaw\u0119 i 50 za opcj\u0119, poniewa\u017c prawdopodobie\u0144stwo realizacji opcji szacowa\u0142em na 25%, wynik to cena 125. Druga oferta ma cen\u0119 105 za podstaw\u0119 i 30 za opcj\u0119, cena wa\u017cona to 120, ta oferta wygrywa. A potem okazuje si\u0119, \u017ce opcji nie realizowano, a zatem zrealizowano podstaw\u0119 za cen\u0119 wy\u017csz\u0105, ni\u017c da\u0142oby si\u0119 to zrobi\u0107. Niestety, wszystkie inne metody oceny ofert w takich sytuacjach, z jakimi si\u0119 spotka\u0142em (z wyodr\u0119bnianiem cen do odr\u0119bnych kryteri\u00f3w na czele) rodz\u0105 niepewno\u015bci jeszcze wi\u0119cej. A raczej prawie wszystkie, bo niedawno robi\u0105c opcj\u0119 tego „trzeciego rodzaju” (w kt\u00f3rej opcja jest wyodr\u0119bniona tylko po to, aby ewentualnie j\u0105 kupi\u0107, je\u015bli bud\u017cet pozwoli, a decyzja o opcji jest podejmowana jeszcze przed podpisaniem umowy) wpad\u0142em na pomys\u0142, kt\u00f3ry takie niepewno\u015bci eliminowa\u0142.<\/p>\n
Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nie by\u0142em pierwszy, kto\u015b inny ju\u017c to wcze\u015bniej wymy\u015bli\u0142, zastosowa\u0142, a sprawa trafi\u0142a do KIO. A KIO uzna\u0142a, \u017ce zamawiaj\u0105cy stosuj\u0105c tak\u0105 metod\u0119 oceny naruszy\u0142 przepisy ustawy i kaza\u0142a uniewa\u017cni\u0107 post\u0119powanie (sygn. akt KIO 2577\/18). Kilka zda\u0144 o idei: Zamawiaj\u0105cy zamawia przedmiot zam\u00f3wienia podstawowy, a je\u015bli w sakiewce nie zobaczy dna, tak\u017ce opcj\u0119. Je\u015bli opcja wyjdzie poza bud\u017cet, trudno, zamawia tylko podstaw\u0119. I kryteria oceny ofert maj\u0105 uwolni\u0107 go od niepewno\u015bci. Zamiast ceny wa\u017conej stosujemy alternatyw\u0119: je\u015bli cena podstawy+opcji w cho\u0107 jednej ofercie niepodlegaj\u0105cej odrzuceniu b\u0119dzie mniejsza lub r\u00f3wna od bud\u017cetu, do por\u00f3wnania ofert zostan\u0105 przyj\u0119te ceny podstawy+opcji. Je\u015bli cena podstawy+opcji w \u017cadnej z ofert niepodlegaj\u0105cych odrzuceniu nie zmie\u015bci si\u0119 w bud\u017cecie, do por\u00f3wnania ofert zostan\u0105 przyj\u0119te ceny za sam przedmiot podstawowy. Prosta formu\u0142a matematyczna z u\u017cyciem alternatywy roz\u0142\u0105cznej. Szczerze m\u00f3wi\u0105c – rozwi\u0105zanie racjonalne, eliminuj\u0105ce wskazane wy\u017cej ryzyka, niemal idealne do zastosowania. Cho\u0107 oczywi\u015bcie tylko tam, gdzie pieni\u0105dze s\u0105 jedyn\u0105 zmienn\u0105, od kt\u00f3rej uzale\u017cniona jest realizacja opcji, a na etapie post\u0119powania znamy ju\u017c limit tej kasy.<\/p>\n
Co powiedzia\u0142o na to KIO? Ano powiedzia\u0142o, \u017ce tak nie mo\u017cna, z trzech powod\u00f3w. Po pierwsze dlatego, \u017ce ocena w kryterium zosta\u0142a uzale\u017cniona od czynnik\u00f3w wykonawcom nieznanych. Po drugie dlatego, \u017ce zamawiaj\u0105cy pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 kryterium pozacenowym, kt\u00f3re nie ma zwi\u0105zku z przedmiotem zam\u00f3wienia. Po trzecie dlatego, \u017ce zamawiaj\u0105cy kszta\u0142tuj\u0105c w ten spos\u00f3b kryteria oceny ofert w praktyce wy\u0142\u0105czy\u0142 stosowanie w post\u0119powaniu ko\u0144c\u00f3wki przepisu art. 93 ust. 1 pkt 4 Pzp: „chyba \u017ce zamawiaj\u0105cy mo\u017ce zwi\u0119kszy\u0107 t\u0119 kwot\u0119 do ceny najkorzystniejszej oferty”. Sp\u00f3jrzmy na to po kolei.<\/p>\n
Gdy chodzi o to, \u017ce ocena w kryterium jest uzale\u017cniona od czynnik\u00f3w wykonawcom nieznanych, to w praktyce jest tak niemal zawsze. Ocena w kryterium ceny jest uzale\u017cniona od ceny najta\u0144szej oferty i sk\u0142adaj\u0105c ofert\u0119 wykonawca jej nie zna. Poznaje j\u0105 dopiero w momencie otwarcia ofert. Tak samo jest i z informacj\u0105 o bud\u017cecie zamawiaj\u0105cego: wykonawca sk\u0142adaj\u0105c ofert\u0119 zwykle go nie zna i poznaje go dopiero tu\u017c przed otwarciem ofert. Skoro brak znajomo\u015bci cen innych ofert nam nie przeszkadza, aby uzna\u0107 kryterium za uczciwe, to i brak znajomo\u015bci bud\u017cetu tak\u017ce przeszkadza\u0107 nie powinien. Zreszt\u0105, w praktyce ten element niepewno\u015bci mo\u017cna \u0142atwo wyeliminowa\u0107: wystarczy poda\u0107 w SIWZ t\u0119 kwot\u0119 (to nie jest zabronione). W formule matematycznej s\u0142u\u017c\u0105cej ocenie ofert zamiast niewiadomej „bud\u017cet” wstawi\u0107 wiadom\u0105.<\/p>\n
Gdy chodzi o to, \u017ce mamy do czynienia z kryterium niecenowym, to ja naprawd\u0119 nie potrafi\u0119 dostrzec i zrozumie\u0107 meandr\u00f3w, jakimi kr\u0105\u017cy\u0142 umys\u0142 KIO, aby doj\u015b\u0107 do takiego wniosku. Przecie\u017c bud\u017cet zamawiaj\u0105cego nie jest odr\u0119bnym kryterium, a cz\u0119\u015bci\u0105 kryterium ceny. Cz\u0119\u015bci\u0105 nieco bardziej skomplikowanej formu\u0142y ni\u017c zwykle. Nic to, trzeci element: brak mo\u017cliwo\u015bci zwi\u0119kszenia \u015brodk\u00f3w. Mamy bezwzgl\u0119dnie obowi\u0105zuj\u0105cy przepis, a zamawiaj\u0105cy decyduje si\u0119 go omin\u0105\u0107. Czy faktycznie? Je\u015bli zastosowa\u0107 formu\u0142\u0119 wy\u017cej opisan\u0105 on jak najbardziej ma zastosowanie – wtedy, gdy cena najkorzystniejszej oferty za sam zakres podstawowy przekroczy bud\u017cet. Ponadto trudno mi zrozumie\u0107 ganienie zamawiaj\u0105cego za to, \u017ce odebra\u0142 sobie prawo, z kt\u00f3rego wcale nie musi korzysta\u0107, aby post\u0119powanie mia\u0142o sens. To nie by\u0142o odebranie sobie prawa do wzywania wykonawc\u00f3w do wyja\u015bnie\u0144, kt\u00f3re niekiedy s\u0105 niezb\u0119dne do tego aby post\u0119powanie by\u0142o uczciwe.<\/p>\n
No, by\u0107 mo\u017ce KIO nie mo\u017cna ods\u0105dza\u0107 tutaj tak ca\u0142kiem od czci i wiary. Zamawiaj\u0105cy w specyfikacji nie by\u0142 specjalnie precyzyjny. Zamiast u\u017cy\u0107 konkretnej formu\u0142y, zamiast w kryterium wpisa\u0107 konkretn\u0105 kwot\u0119 (na pytanie wykonawc\u00f3w odm\u00f3wi\u0142 odpowiedzi) albo chocia\u017c u\u017cy\u0107 poj\u0119cia znanego ustawie (kwota, kt\u00f3r\u0105 zamierza przeznaczy\u0107 na sfinansowanie zam\u00f3wienia) mamy bardzo nieprecyzyjne „mo\u017cliwo\u015bci finansowe” i „posiadane \u015brodki finansowe”, a to pozwala zamawiaj\u0105cemu na dowolne manipulacje. Inna sprawa, \u017ce wielkiego pola do manipulacji nie by\u0142o, bo okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jedna z ofert zmie\u015bci\u0142a si\u0119 z kompletem opcji w kwocie, kt\u00f3r\u0105 zamawiaj\u0105cy zamierza\u0142 przeznaczy\u0107 na sfinansowanie zam\u00f3wienia i w takim przypadku naprawd\u0119 trudno by\u0142oby mu udowodni\u0107 (gdyby nawet chcia\u0142 manipulowa\u0107), \u017ce taka cena przekracza jego mo\u017cliwo\u015bci finansowe.<\/p>\n
Wnioski? Naprawd\u0119, to nie jest z\u0142a droga, bo jest racjonalna i eliminuje ryzyka zwi\u0105zane z innymi sposobami oceny. Tu ryzyko pojawia si\u0119 tylko jedno: gdy b\u0119dzie oferta z cen\u0105 za podstaw\u0119+opcj\u0119 przekraczaj\u0105c\u0105 bud\u017cet o z\u0142ot\u00f3wk\u0119, zamawiaj\u0105cy tej z\u0142ot\u00f3wki dosypa\u0107 nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142. Ale um\u00f3wmy si\u0119 – to ryzyko znacznie mniejsze, zw\u0142aszcza je\u015bli zamawiaj\u0105cy wcze\u015bniej poda, ile ma pieni\u0119dzy. Warto wi\u0119c stosowa\u0107 takie rozwi\u0105zanie, cho\u0107 nale\u017cy by\u0107 precyzyjnym, operowa\u0107 formu\u0142ami matematycznymi, kt\u00f3re s\u0105 jednoznaczne, i pewnie warto wskazywa\u0107 od razu ow\u0105 magiczn\u0105 posiadan\u0105 kwot\u0119 w tej formule (wszak skoro ma ona tak du\u017ce znaczenie, warto wykonawc\u00f3w u\u015bwiadomi\u0107).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
O opcji pisa\u0142em w „szponach” i poza „szponami” ju\u017c wiele razy, ci\u0105gle jednak pozostaje co\u015b do opisania. Tym razem b\u0119dzie o kryteriach oceny ofert, a dok\u0142adniej rzecz bior\u0105c – o pewnym szczeg\u00f3lnym pomy\u015ble na ocen\u0119 w kryterium ceny. Na pocz\u0105tek jednak par\u0119 zda\u0144 wprowadzenia. Opcja cz\u0119sto jest pomys\u0142em zamawiaj\u0105cego na rozbudow\u0119 przedmiotu zam\u00f3wienia w jakiej\u015b […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[9],"tags":[28],"class_list":["post-4548","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-rozstrzygniecie-postepowania","tag-28"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4548","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=4548"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4548\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4553,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/4548\/revisions\/4553"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=4548"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=4548"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.wszponachzamowien.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=4548"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}