Coraz g\u0142o\u015bniej ostatnio w mediach o rz\u0105dowych przemy\u015bliwaniach w sprawie podniesienia podstawowej stawki podatku VAT. Ba, w wielu przypadkach mowa o „pewno\u015bci” takich zmian. Zmiany takie, o ile do nich faktycznie dojdzie, b\u0119d\u0105 przyprawia\u0107 o b\u00f3l g\u0142owy zapewne wielu uczestnik\u00f3w rynku zam\u00f3wie\u0144 publicznych (i nie tylko). Jednak warto zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, \u017ce nie jest to zupe\u0142ne novum. Wszak problem zmian um\u00f3w w przypadku zmian podatku VAT istnieje ju\u017c od dawna, cho\u0107 na mniejsz\u0105 skal\u0119, w najwi\u0119kszym stopniu pojawi\u0142 si\u0119 on chyba w zwi\u0105zku ze zmianami stawek na poszczeg\u00f3lne dostawy czy us\u0142ugi w zwi\u0105zku z przyst\u0105pieniem Polski do Unii Europejskiej w 2004 r. Dzi\u0119ki temu kwestia ta znajdowa\u0142a odzwierciedlenie w orzecznictwie, jak i – w \u015blad za tym – pi\u015bmiennictwie, co b\u0119dzie stanowi\u0142o obecnie z pewno\u015bci\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119 w post\u0119powaniu. <\/p>\n
W zwi\u0105zku z powy\u017cszym nasun\u0119\u0142o mi si\u0119 kilka problem\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0119 opisa\u0107 tutaj. Zapewne ma\u0142y cykl z tego wyjdzie (tak na trzy odcinki przynajmniej). Dzi\u015b sprawa pierwsza, strona formalna problemu. Gdy mi\u0119dzy stronami zawarto umow\u0119, w kt\u00f3rej wskazano wynagrodzenie brutto wykonawcy wynikaj\u0105ce z zastosowania okre\u015blonej stawki podatku VAT, a w trakcie jej realizacji dochodzi do podwy\u017cszenia tej stawki – czy istnieje obowi\u0105zek zap\u0142acenia wynagrodzenia powi\u0119kszonego o warto\u015b\u0107 wynikaj\u0105c\u0105 z nowej stawki, a je\u015bli takiej konieczno\u015bci nie ma – czy istnieje taka mo\u017cliwo\u015b\u0107? Z kolei 21 lipca 2006 r. S\u0105d Najwy\u017cszy wyda\u0142 uchwa\u0142\u0119 sygn. akt III CZP 54\/06 (dost\u0119pn\u0105 w bazie orzecznictwa SN, tutaj<\/a>) dotycz\u0105c\u0105 \u017c\u0105dania przez wykonawc\u0119 podniesienia wynagrodzenia w zwi\u0105zku ze zmian\u0105 stawki podatku VAT w przypadku umowy zawartej w trybie zam\u00f3wie\u0144 publicznych. R\u00f3wnie\u017c i tu SN podkre\u015bli\u0142, \u017ce aby wynagrodzenie umowne zmieni\u0142o si\u0119 automatycznie, czy jednostronnie, musia\u0142oby to wprost wynika\u0107 z przepis\u00f3w – tymczasem takiego przepisu nie ma. Sprawa sprowadza si\u0119 do podzia\u0142u ryzyk mi\u0119dzy strony, a tego dokonywa\u0107 si\u0119 powinno w samej umowie (inna sprawa, \u017ce w przypadku zam\u00f3wie\u0144 publicznych zamawiaj\u0105cy lubi\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 ryzyk przerzuca\u0107 na wykonawc\u00f3w, za co zreszt\u0105 zwykle p\u0142ac\u0105, bo ka\u017cde ryzyko przyj\u0119te przez wykonawc\u0119 powoduje – w zdrowych warunkach – wzrost ceny). W sytuacji, gdy takiego podzia\u0142u w umowie nie ma (np. brak wyra\u017anych zapis\u00f3w odnosz\u0105cych si\u0119 do skutk\u00f3w zmiany VAT), pozostaje wykonawcy prowadzenie negocjacji, a w przypadku ich fiaska wnoszenie do s\u0105du o zmian\u0119 wynagrodzenia na podstawie kt\u00f3rego\u015b z przepis\u00f3w kc (wspomnianych wcze\u015bniej art. 629 i 632 \u00a7 2, a w przypadkach, kt\u00f3rych nie dotycz\u0105 – a dyskusyjne jest, czy dotycz\u0105 one na przyk\u0142ad rob\u00f3t budowlanych – art. 3571<\/small><\/sup>). S\u0105d tak\u017ce s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce cho\u0107 oczywiste jest, \u017ce podwy\u017cszenie stawki podatku VAT bez zmiany wynagrodzenia w takiej sytuacji zagra\u017ca interesowi wykonawcy, to z kolei przerzucenie ca\u0142o\u015bci skutk\u00f3w podwy\u017cszenia tej stawki na zamawiaj\u0105cego (poprzez automatyczne zwi\u0119kszenie wynagrodzenia) automatycznie przenosi\u0142oby ca\u0142e to zagro\u017cenie w\u0142a\u015bnie na niego – tymczasem „w ramach prawa zobowi\u0105za\u0144 uwzgl\u0119dnienie interesu wy\u0142\u0105cznie jednej strony prowadzi do naruszenia interesu drugiej strony”. <\/p>\n
\n
\nStanowisko w tej sprawie zajmowa\u0142 co najmniej dwukrotnie S\u0105d Najwy\u017cszy. 10 maja 2007 r. wyda\u0142 wyrok sygn. akt III CSK 448\/06 – niepublikowany, ale omawiany np. w tekstach „Gazety Prawnej” z 4 lutego 2008 r. (Wy\u017cszy podatek nie oznacza zmiany ceny<\/a> czy 9 czerwca 2008 r. (Naliczanie VAT od u\u017cytkowania wieczystego<\/a>, ten jest dost\u0119pny bez \u017cadnych esemes\u00f3w) – kt\u00f3ry co prawda nie dotyczy\u0142 um\u00f3w zawartych w re\u017cimie zam\u00f3wie\u0144 publicznych, ale ten aspekt mo\u017cna na razie pozostawi\u0107 na boku. S\u0105d wskaza\u0142 tam s\u0142usznie, \u017ce \u017caden przepis nie reguluje skutk\u00f3w zmian podatkowych dla rozmiaru obowi\u0105zk\u00f3w stron wynikaj\u0105cych z wcze\u015bniej zawartych, a wci\u0105\u017c wykonywanych um\u00f3w cywilnoprawnych. Ustawa o podatku od towar\u00f3w i us\u0142ug okre\u015bla moment powstania obowi\u0105zku podatkowego, zobowi\u0105zuje podatnika do zap\u0142acenia podatku VAT zgodnie ze stawk\u0105 obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 w tym momencie – ale je\u015bli strony um\u00f3wi\u0142y si\u0119 co do wynagrodzenia brutto wcze\u015bniej, nie istnieje obowi\u0105zek podwy\u017cszenia tego wynagrodzenia o r\u00f3\u017cnic\u0119 w podatku VAT, jaka wynika z podwy\u017cszenia jego stawki (i analogicznie w przypadku jej obni\u017cenia). Aby zmieni\u0107 wynagrodzenie – o ile wcze\u015bniej nie przewidziano w samej umowie \u017cadnych mechanizm\u00f3w obowi\u0105zuj\u0105cych strony w takiej sytuacji – musi zosta\u0107 dokonana zmiana umowy, a ta wymaga zgody obu jej stron. W przypadku braku takiej zgody strona poszkodowana mo\u017ce wykorzysta\u0107 „instrumenty prawne moderuj\u0105ce skutki nieprzewidzianych zdarze\u0144 zachodz\u0105cych w czasie realizacji umowy”, przy czym jako te instrumenty s\u0105d wskaza\u0142 przepisy art. 629 oraz 632 \u00a7 2 kc.<\/p>\n